De publieke sector staat voor ongekende uitdagingen. Met het vooruitzicht op de korting op het gemeentefonds in 2026 (het zogenoemde ‘ravijnjaar’) en de toenemende schaarste op de arbeidsmarkt, ontstaat de noodzaak om (opnieuw) te kijken naar de financiële en personele huishouding en te reflecteren op hoe (investerings-)keuzes worden gemaakt. In deze tijden van schaarste zien wij voor gemeenten de kans om terug te keren naar de essentie en scherpe keuzes te maken: aan welke ambities moet jouw gemeente, jouw afdeling of jouw programma bijdragen? En met dat beeld als startpunt: welke keuzes dragen daaraan bij?

We hebben een aanpak ontwikkeld die zich richt op het maken van waardegedreven keuzes die niet alleen zorgen voor financiële stabiliteit, maar ook bijdraagt aan de lange termijn ambities en maatschappelijke impact van gemeenten.

Hoe wij samen met gemeenten werken

1. Financiële situatie objectief in kaart

(met een samenwerkingspartner)

Inzicht in de financiële uitgangspositie is het fundament onder elke bezuiniging. Samen met een samenwerkingspartner maken we een objectief beeld op basis van de beschikbare financiële data van de gemeente. Dit biedt een stevige basis om keuzes te maken. Hierin richten we ons op twee elementen:

1. We maken inzichtelijk waar de financiële ruimte zit: op welke domeinen is welke keuze mogelijk;
2. Met behulp van een benchmark plaatsen we dit in perspectief ten opzichte van vergelijkbare gemeenten; hoe verhoudt de gemeente zich tot gemeenten van vergelijkbare omvang of problematiek.

We analyseren jullie financiële data. Veelal spreekt die voor zichzelf. Tegelijkertijd snappen we dat kennis en ervaring uit de praktijk essentieel is om te komen tot een waarheidsgetrouw beeld. We betrekken daarom vanaf het begin van het traject een diverse groep specialisten van de relevante afdelingen om op zoek te gaan naar de logische en waardevolle financiële maatregelen.

Wat we doen:

• We bepalen gezamenlijk het doel en de ambitie voor dit traject, bij voorkeur uitgedrukt in financieel te realiseren bezuiniging;
• We formeren een multidisciplinaire werkgroep, met zowel medewerkers uit de organisatie als specialisten van een samenwerkingspartner.
• Met dit multidisciplinaire team werken wij in een aanpak van 2-6 maanden in sprints per beleidsdomein naar concrete mogelijkheden voor bezuiniging.

Daarbij:

• Maken we gezamenlijk inzichtelijk wat de belangrijkste inkomsten en uitgaven zijn (wettelijke en/of autonome taken);
• Benchmarken we desgewenst het overzicht.

2. Ontwikkelen van (kern)waarden en een gedragen afwegingskader

Een afwegingskader is een belangrijk instrument om meer gefundeerd keuzes te maken. Keuzes die uitlegbaar zijn in de gehele organisatie. Zeker als het gaat om ingrijpende maatregelen. Het biedt een gestructureerde basis om objectief en transparant beslissingen te nemen die gebaseerd zijn op zowel beleidskeuzes en bestuurlijke prioriteiten als op input van professionals en relevante indicatoren.

Wat we doen:

• We analyseren de bestaande indicatorenset, beleidsplannen en bestuurlijke prioriteiten;
• Op basis van de daarvan en in gesprek met bestuurders en directie halen we op wat de belangrijkste aanvullende uitgangspunten van de bezuiniging zijn;
• We formeren een multidisciplinaire werkgroep, met zowel medewerkers uit de organisatie als specialisten van Hiemstra & De Vries;

Met dit multidisciplinaire team werken wij in een aanpak van 1-2 maanden in 3-4 sprints naar:

• Een waarden-notitie waarin de belangrijkste waarden van de organisatie staan beschreven. Deze zijn leidend bij het maken van keuzes in de bezuinigingsopgave;
• Een concreet afweegkader op basis van deze waarden-notitie op basis waarvan in de organisatie (desgewenst per beleidsdomein) (financiële) maatregelen te prioriteren.

Wat leveren we op:

Een praktisch toepasbaar en breed gedragen afwegingskader.

3. Duurzame innovatie organiseren

Impactvolle innovatie is een belangrijke bouwsteen van een effectieve betuining aanpak. Niet alleen kosten besparen, maar ook investeren in het duurzaam verbeteren van bestaande processen en werkwijzen. Digitalisering speelt hierin een onmisbare rol. Géén eenmalige proefballonnetjes, maar bewezen initiatieven die een plek krijgen in het primaire proces.

Wat we doen:

• We inventariseren de bestaande innovatiekracht (innovatie lab, werkplaats etc.) van de organisatie: wat is er al?
• We stellen een aanpak voor van +/- 6 á 12 maanden en formeren een innovatieteam, met als doel: impactvolle innovatie initiatieven ontwikkelen die bijdragen aan de maatschappelijke doelen (waarden) en de bezuinigingsambities.
• We halen (indien nodig) de meest kansrijke initiatieven op in de organisatie en werken deze uit tot een concrete business case.
• We begeleiden/coördineren het uitvoeringsproces in afstemming met de (be)staande organisatie en betrokken opdrachtgever.

Wat leveren we op:

Impactvolle innovaties en initiatieven die bijdragen aan de gezamenlijke waarde(n) en ambities.

Uitgangspunten voor onze aanpak

1. Weloverwogen kiezen: een objectief en datagedreven vertrekpunt

Om doelgericht, volledig en adequaat keuzes te maken is een informatie- en data-gedreven aanpak noodzakelijk: welke keuzeruimte is er en wat zijn de mogelijke effecten van een keuze? Het vertrekpunt voor een bezuinigingsvraagstuk is een volledig en objectief beeld van de financiële situatie en inzicht in de belangrijkste (structurele en incidentele) inkomsten en uitgaven. Beslissingen die genomen zijn op basis van volledig en betrouwbare informatie, zijn doelgerichter en bovendien beter uit te leggen. Het uitvoeren van een financiële analyse legt vaak bloot in hoeverre er al sprake van een data-gedreven organisatiecultuur: hoe eenvoudig en snel is benodigde informatie beschikbaar? Het kan waardevol zijn om het bezuiniging vraagstuk te gebruiken om te werken aan een meer data gedreven organisatie.

2. Toegevoegde waarde als leidraad; ambitie als heldere stip op de horizon

Waar wil je van toegevoegde waarde zijn en wat kan je doen met de middelen die je hebt? De ambitie en de waarde die een gemeente wil bijdragen laten fungeren als leidraad voor het maken van keuzes, leidt een positieve houding en energie in een team; de gezamenlijke wil om met elkaar de ambities zo goed mogelijk waar te maken. Om waardegedreven keuzes te kunnen maken, moet je als gemeente of als netwerkpartners een heldere stip op de horizon hebben: aan welke ambities moeten de keuzes bijdragen? Een gezamenlijke stip op de horizon helpt bij het prioriteren en het maken van (soms pijnlijke) keuzes en het uitleggen hiervan. Het is je toetsingskader. Hiervoor is het randvoorwaardelijk dat de ambitie scherp is verwoord en worden gedragen door de betrokkenen. Met de gedeelde ambitie als startpunt kun je waardegedreven keuzes maken.

3. Ruimte voor belangen; samen invulling geven aan ambities

Waardegedreven keuzes maken draait op de gezamenlijke wil om met elkaar de ambities van een gemeente zo goed mogelijk waar te maken. Het gaat uit van een gezamenlijk belang, ambitie en opgave. Randvoorwaardelijk voor het tot stand komen van een gezamenlijke ambitie, is het ruimte bieden aan individuele belangen, vanuit de oprechte wens elkaar en elkaars belang te begrijpen. Dat vraagt openheid en vertrouwen in het gesprek en aandacht voor boven- en onderstroom bij het maken van keuzes. Dat betekent overigens niet dat keuzes een compromis moeten zijn. Soms doen keuzes pijn en schaden ze individuele belangen. Maar door ruimte te bieden aan individuele belangen en hier begrip voor te hebben, vergroot je het draagvlak hiervoor en kun je gezamenlijk invulling geven aan ambities.

4. Schaarste als katalysator voor innovatie; het slimmer realiseren van dezelfde ambitie

Gemeenten die ook inzetten op niet-financiële maatregelen, zoals innovatie en gedragsverandering, zijn beter in staat om te opereren in de dynamische wereld van nu, blijkt uit onderzoek van oud collega Tom Overmans. Wil je als gemeente voorkomen dat je jaarlijks verzandt in een “eenmalige bezuinigingsexercities”, dan moet je de tijd nemen om naar de grondoorzaken te kijken en ruimte creëren en houden voor innovatie. Innovatie gaat over het met minder middelen minimaal dezelfde (of betere) maatschappelijke prestaties realiseren. Niet alleen kijken naar morgen, maar ook naar de langere termijn, door slimmer te organiseren, meer samen te werken en te investeren in bijvoorbeeld digitalisering en innovatie. En ja, dat kost geld en tijd. Maar de praktijk wijst uit dat het zorgt voor een structurelere balans op lange termijn. Tijden van schaarste bieden dus een kans om bestaande werkwijze(n) onder de loep te nemen en te verbeteren.

5. Duurzaam verbeteren; wees een wendbare organisatie met een wendbare strategie

De toenemende omvang, complexiteit en veranderlijkheid van de opgaven van vandaag en morgen, maken dat er een steeds hogere mate van wendbaarheid wordt gevraagd van gemeenten. Gemeenten moeten in staat zijn om in te spelen op veranderende (externe) omstandigheden. Het traditionele ‘vijfjarenplan’ bestaat niet meer. Gemeenten hebben baat bij een organisatie-strategie, om mee te kunnen blijven bewegen met alle ontwikkelingen; wat is het antwoord op de maatschappelijke ontwikkelingen en hoe denkt de organisatie maatschappelijke, organisatorische en digitale innovatie in te zetten om antwoord te bieden op de strategische kernvraag? Een samenhangende strategie dient als kompas voor de keuzes die er elke dag gemaakt worden en verknoopt aspiratie, uitvoering, samenwerking en leiderschap met elkaar. Een dergelijke strategie helpt een gemeente wendbaar te zijn of te worden en om op een duurzame manier mee te bewegen met de opgaven van vandaag en morgen.

Waarom Hiemstra & De Vries?

• Ruime ervaring met bezuinigingsvraagstukken binnen gemeenten;
• Bewezen (in de praktijk en onderzocht) aanpak;
• Kennis- en ervaring met/in alle domeinen, zowel als adviseur als in dienst (interim);
• Partners met een bewezen trackrecord.