Ondermijning

Zes principes voor succesvol bouwen aan vertrouwen in de aanpak van ondermijning

Samen slagvaardig tegen ondermijning? Criminelen zijn van nature wendbaar; voor hun voortbestaan is het van belang dat zij steeds hun modus operandi aanpassen. Hoe organiseren we ons als overheid slagvaardig, zodat we deze criminelen voor zijn en te slim af zijn? In de dagelijkse praktijk is dit nog een hele uitdaging. Bij de aanpak van ondermijning zijn veel partijen betrokken, zoals politie, Openbaar Ministerie, Belastingdienst, FIOD, gemeenten en RIEC. In de complexe netwerksamenwerking zijn terugkerende vragen: Hoe weten we als overheid wendbaar en innovatief te zijn? Hoe organiseren we het samen zo dat we ons niet te laten gijzelen door overleg- en vergadercircuits? Hoe gaan we om met steeds terugkerende thema’s als schaarste aan capaciteit en privacy? Hoe zijn we samen slagvaardig tegen criminele netwerken en vergroten we parallel daaraan de bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid? Kortom, samen bouwen aan een sterke één overheid tegen ondermijning, dat is de uitdaging waar we voor staan!

Wij van Hiemstra & De Vries combineren onze ervaring en expertise in organisatieadvies met ruime kennis over de integrale aanpak van ondermijning. Wij zijn gedreven om de partners in de aanpak van ondermijning verder te helpen in deze opgave. De slagvaardigheid in deze samenwerking vergroten, dat is ons toevertrouwd. Hoe we dat precies doen, is - gezien de specifieke context en vraag - steeds maatwerk. We zien zes terugkerende principes, die van belang zijn om echt stappen te kunnen zetten in de aanpak van ondermijning: 

  • Stel het te bereiken maatschappelijk effect centraal;
  • Maak keuzes: ‘less is more’;
  • Zet kleine stappen die samen de grote beweging maken: alles wat je doet, doet ertoe;
  • Focus op het samen zichtbaar zijn door het delen van successen;
  • Bevlogen teamplayers en ‘dedicated’ teamspel gevraagd;
  • Organiseer ruimte voor het goede gesprek: balans tussen boven- en onderstroom.

1. Stel het te bereiken maatschappelijk effect centraal
Werken vanuit het gezamenlijk te bereiken maatschappelijk effect houdt de samenwerking op scherp en geeft richting aan het werken aan datgene wat er écht toe doet. Denken vanuit het maatschappelijk effect helpt om continu met elkaar bij te kunnen sturen in een zeer veranderlijke criminele context. Uitdaging daarbij is om vanuit dat effect steeds de vertaling te maken naar de individuele doelen en context van de verschillende organisaties. Maar hoe bepaal je eigenlijk met elkaar wat het maatschappelijk effect moet zijn? En hoe zorg je ervoor dat je dit effect in de alledaagse waan van de dag voor ogen hebt én houdt? Hoe ga je om met de verschillende belangen van de organisaties en hoe zorg je ervoor dat je je niet laat gijzelen door terugkerende issues als krapte aan capaciteit en de complexiteit van het delen van informatie? Door onze ruime ervaring in het ondermijningveld en het begeleiden van samenwerkingen tussen verschillende partijen, weten wij goed wat er speelt en weten wij wat nodig is om deze lastige samenwerkingsissues te tackelen.

2. Maak keuzes: ‘Less is more’
Een valkuil bij de aanpak van ondermijning is - ook al omdat de werkvoorraad de beschikbare capaciteit ver overstijgt - om te veel te willen doen. Dit vraagt om het met elkaar aanbrengen van slimme focus in de aanpak: samen slim gericht acteren op de vitale schakels in de criminele industrie bijvoorbeeld. Of meer systemisch kijken welke factoren een maatschappelijke voedingsbodem voor ondermijnende criminaliteit vormen. Bovendien geldt: beter een compact aantal casussen en initiatieven goed doen, dan veel half. Het eerste leidt tot succeservaringen en versterking van het onderlinge vertrouwen, het tweede leidt tot teleurstelling en frustratie. Kijk steeds kritisch met elkaar wie de beste kaarten heeft om te acteren. Durf de stekker te trekken uit trajecten die niet bijdragen aan het gewenste effect. Samenwerken staat niet gelijk aan altijd alles samen moeten doen. Samenwerken betekent dat je samen keuzes maakt en elkaar informeert over ‘wie wat waarom wanneer doet’.  Hoe doe je dat – slim keuzes maken - met elkaar? Onze ervaring is dat onwetendheid over elkaars organisatie en interventie mogelijkheden en het bestaan van verschillende belangen dit samen keuzes maken belemmert. Wij kunnen helpen om elkaar beter te verstaan. Zodat het ook lukt om het uitgangspunt – ‘less is more’ – in de praktijk te laten werken.

3. Zet kleine stappen die samen een grote beweging maken: alles wat je doet, doet ertoe
De problematiek van ondermijning lijkt vaak groot en abstract en als ‘dweilen met de kraan open’. Daardoor gebeurt het soms dat samenwerkingsverbanden niet meer weten waar te beginnen en dat leidt vaak tot stagnatie. Echter, een veelheid aan kleine en tastbare veranderingen maken samen een grote beweging: alles wat je doet, doet ertoe. Durf een begin te maken, al is het bescheiden. Ga met elkaar - bezien vanuit het te bereiken maatschappelijk effect - voor een slimme mix aan acties; van ‘quick wins’ tot aan taaiere vraagstukken die een lange adem vergen. Door samen te doen, worden de onderlinge lijnen korter. Samen concrete resultaten neerzetten, verbindt en enthousiasmeert. Het versterkt het onderlinge vertrouwen in de samenwerking. Begin bij ‘the coalition of the willing’ - daar waar de seinen op groen staan en de wil er is om samen te werken - en bouw vanuit daar het netwerk tegen ondermijning verder uit naar andere ‘partners in crime’. Heb daarbij oog voor kansen en kijk breed: welke partners hebben mogelijk relevante informatie en welke partners kunnen mogelijk een betekenisvolle bijdrage leveren? Zo ontstaat niet alleen een indrukwekkende optelsom aan mogelijke partners, maar ook aan mogelijke interventies, van preventie tot aan repressie. Belangrijk is hierbij om niet teveel op mogelijke problemen te focussen, maar te kijken naar wat wél kan. In de praktijk blijkt vaak meer mogelijk. Daarnaast draagt samen doen bij aan een goede informatiepositie; acties leveren soms net dat ontbrekende puzzelstukje op in een complexe ondermijningszaak of -casus, waar het vanuit analyse en onderzoek alleen soms lastig is om een doorbraak te forceren. Herken je dat het in de praktijk lastig is om uit de vergaderstand komen? Wij kunnen helpen om het netwerk weer in de actiestand te krijgen, door met elkaar de eerste ‘doe-stappen’ te bedenken.

4. Focus op samen zichtbaar zijn door het delen van successen
Maak de stappen - hoe klein soms ook - die je samen weet te zetten zichtbaar. Succesvolle voorbeelden van samenwerking inspireren immers ook anderen. Waar willen we meer van? Zet ook hierbij het maatschappelijk te bereiken effect centraal en de bijdrage die alle partners hieraan leveren. Het gaat immers om de optelsom van de interventies van alle partners in gezamenlijkheid. Soms lijken individuele acties niet zo betekenisvol, maar het geheel aan interventies en de bijdrage die je als partners aan elkaars interventies doet, heeft impact. Dit geeft een ‘boost’ aan het samen bouwen aan vertrouwen. Maak dit op een inspirerende manier zichtbaar; in aansprekende voortgangsrapportages en bijvoorbeeld door middel van storytelling. Dat helpt om het commitment vanuit de verschillende organisaties te behouden voor het werken aan het ‘wicked problem’ dat ondermijning is. Ook draagt het bij aan het vertrouwen van de burger in de overheid. Het maakt de criminele doelgroep bovendien duidelijk dat zij niet onaantastbaar zijn. Hiemstra & De Vries helpt graag bij het op een effectieve manier zichtbaar maken van de waarde die de overheid heeft toegevoegd, wat tevens behulpzaam is voor het verantwoorden over - en het alloceren van - middelen.

5. Bevlogen teamplayers en ‘dedicated’ teamspel gevraagd
De aanpak van ondermijning vraagt om ‘dedicated’ teamspel. Daarbij helpt het om met elkaar te erkennen dat de aanpak van ondermijning topsport is. Hieruit volgen spelregels in de samenwerking, zoals elkaar in positie brengen, elkaar tijdig informeren en afspraak is afspraak. Acteer met elkaar met het gezamenlijk te bereiken maatschappelijke effect voor ogen. Ieders bijdrage hierin is van meerwaarde. Professionals opstellen met de juiste mindset, hoort hier ook bij. Mensen, die samenwerkingsgericht en ondernemend zijn. Mensen, die creatief zijn en oog hebben voor kansen. Mensen, die bereid zijn om voor elkaar een stapje extra te zetten. Elkaar scherp houden, elkaar houden aan gemaakte afspraken én elkaar mogen aanspreken op kwaliteit is daarbij de norm. Dit alles met respect voor elkaars context en mogelijkheden. In de praktijk is dit vaak eenvoudiger gezegd dan gedaan, dit vraagt actief leren samenwerken. Hiemstra & De Vries heeft veel ervaring met het laten samenwerken van verschillende organisaties - bijvoorbeeld ook in het sociaal domein - en helpt graag om organisaties en individuen met elkaar te verbinden.

6. Organiseer ruimte voor het goede gesprek: balans tussen boven- en onderstroom
In de samenwerking op ondermijning blijft veel ongezegd. Dit terwijl werelden van geheel verschillende organisaties moeten samenkomen. Er is sprake van verschillende belangen en is geen vanzelfsprekendheid dat je elkaar goed begrijpt. De bovenstroom bestaat uit wat zichtbaar is en zich ‘boven tafel’ afspeelt. De onderstroom gaat over dynamieken en gedragspatronen, die niet feitelijk waarneembaar zijn. Voor de onderstroom geldt dat als er ‘onder tafel’ iets speelt, je ‘boven tafel’ nog zo hard kan werken, maar de kans op succes klein is. Organiseer daarom steeds ruimte voor het goede gesprek. Daarbij moet en mag het soms ‘schuren’. Dit steeds met als doel dat het de samenwerking op de langere termijn ten goede komt.

Sparren over jouw uitdagingen in de aanpak van ondermijning? Neem contact op met Fleur of Femke.

bolondermijning klein