Stedelijke regie

Veel gemeentes werken aan diverse opgaves die zij in samenhang willen aanpakken. Omdat niet alles tegelijk kan, moeten er keuzes gemaakt worden. In de praktijk zien we vaak dat ondanks de integrale beleidsambities, tijdens de uitvoering toch de keuzes per beleidsdomein of uitvoeringsproject worden gemaakt. Stedelijke regie moet van management tot uitvoering leiden tot betere prioritering en helpt je om je integrale gemeentelijke ambities waar te maken. Om stedelijke regie te organiseren is stedelijke programmering essentieel. Hiermee weeg je keuzes die je maakt af binnen de gehele stedelijke context. 

Adviesbureau stedelijke regie

Liz van Blitterswijk is organisatieadviseur stedelijke regie.

Wat is stedelijke regie
Stedelijke regie in de fysieke leefomgeving gaat in essentie over het maken van realistische keuzes. Daaraan ten grondslag ligt het kúnnen maken van deze keuzes, doordat de manier waarop je georganiseerd bent hieraan ondersteunend is. Stedelijke regie moet leiden tot betere prioritering en daadwerkelijke realisatie van stedelijke ambities. 

Een belangrijke hefboom voor het werken vanuit stedelijke regie, is stedelijk programmeren. Dat is een werkwijze die de integrale stedelijke ambities met de uitvoeringspraktijk verbindt. Op deze manier kunnen gemeentes efficiënter, waarachtiger en kwalitatief beter sturen op de uitvoering van de stedelijke ambities. Vanuit een helder stedelijk afwegingskader wordt bekeken op welke (uitvoerings)projecten nu en in de toekomst capaciteit en middelen worden ingezet. Hierdoor voorkom je dat er te veel vraagstukken en oplossingen naast elkaar lopen die niet allemaal tegelijk uitvoerbaar zijn. Bijvoorbeeld door beperkte capaciteit, een tekort aan middelen of ruimtelijke beperkingen, of botsende ambities.  

Door stedelijke regie en bijkomende programmering worden deze keuzes strategisch en in samenhang gemaakt. Sterker nog, slimme stedelijke regie leidt tot het behalen van meer ambities, die sneller en beter worden gerealiseerd.  

Waarom werken aan stedelijke regie?
Veel gemeentes hebben de afgelopen jaren keihard gewerkt aan de ruimtelijke ambities. Naast de stapeling van lokale ambities, heeft ook het Rijk meer regie gepakt op de fysieke leefomgeving. Ruimtelijke afdelingen zijn hierdoor in de afgelopen jaren vaak stevig gegroeid. De hoeveelheid ruimtelijke keuzes is al een uitdaging op zichzelf. De bijkomende snelle groei van personeel is voor veel organisaties een extra uitdaging. Wij zien in de praktijk dat dit er in verschillende organisaties toe heeft geleid dat verantwoordelijkheden diffuus zijn belegd, waardoor het maken van de vaak toch al ingewikkelde keuzes niet makkelijker wordt. Met het veranderend economisch tij en zicht op het ravijnjaar, wordt prioritering nog relevanter. Tot slot speelt ook de groeiende schaarste op de arbeidsmarkt hierin een belangrijke rol. Veel ruimtelijke organisaties en externe partners hebben te maken met een capaciteitstekort. Met de toenemende vergrijzing is de verwachting dat deze tekorten verder oplopen.  

Al met al is de conclusie: onze ambities stijgen en de schaarste neemt toe; er moeten keuzes worden gemaakt. Stedelijke regie helpt gemeentes om het hoge ambitieniveau en de toenemende schaarste aan elkaar te verbinden. Het is de combinatie van prioriteit en uitvoerbaarheid. 

Drie bouwstenen voor stedelijke regie 

Richting voor de ontwikkeling van de stad; een kader waaraan af te wegen 
Welke kant wil je op en welke ambities streef je stedelijk op de korte en lange termijn na? Het antwoord op die vragen dient als kader voor stedelijke regie. Tegelijk is er in de praktijk in veel gevallen sprake van tegengestelde beleidsambities. Vaak lost een overkoepelend visiedocument deze tegenstellingen niet op: ook hierin worden vaak weinig stevige keuzes gemaakt. De visiedocumenten zijn dus vooral de richting waar je op vaart tijdens het afwegen van (tegengestelde) ambities, maar een stevig afwegingsproces is cruciaal. Dus: met beperkte ruimte, capaciteit en middelen, welke keuze past het beste bij de richting die we op willen? 

Sturingsinformatie én stedelijke mandatering; kunnen en mogen kiezen 
Stedelijke programmering is een voortdurende taak. De context verandert steeds: dit project loopt vertraging op door een Raad van State procedure, in dat andere project blijken er in de ontwerpfase te weinig ruimte te zijn in de ondergrond, en in weer een ander project wordt de koers gewijzigd door wisseling van het college. Om te zorgen dat er naast op project- of beleidsniveau ook stedelijk wordt afgewogen, is het verkrijgen van de juiste informatie op de juiste tafel van essentieel belang. Immers, wat je niet weet kun je niet afwegen. 

Deze informatie wordt waardevol als erop gestuurd kan worden. Hiervoor moet ook de organisatie geschikt zijn. Denk hierbij aan een ondersteunende structuur en voldoende capaciteit voor het agenderen van stedelijke afwegingen. Maar ook mandatering en heldere escalatielijnen zijn essentieel. Wie maakt uiteindelijk de afweging op stedelijk niveau? Zijn dat de “sectorale beleidsverantwoordelijken” of de “gebiedsmanagers” die zich met de uitvoering van de stedelijke ontwikkeling bezighouden”? En wat vraagt dit van het samenspel met individuele portefeuillehouders? Wie spreekt hen aan op hun collegiale verantwoordelijkheid in het college? En wie adviseert dit college over de stedelijke afwegingen ten aanzien van de realisatie van hun ambities? 

Samenwerking & cultuur van stedelijke afweging; samen prioriteren 
Prioritering en realisatie van integrale stedelijke ambities lukt niet alleen. Daarvoor is stevige interne én externe samenwerking voor nodig. Externe partners hebben immers ook te maken met hun eigen organisatie en context; een uitgegeven vergunning waar vervolgens niemand mee aan de slag gaat, brengt je niet dichter bij je ambities. Tegelijk moeten partners zich ervan bewust zijn dat er in sommige gevallen niet in hun voordeel, maar in het stedelijke belang geprioriteerd wordt. Wie het eerst komt, wie het eerst maalt is daarmee verleden tijd. Dat vraagt een ander gesprek tussen gemeente en externe partij. Ook intern is samenwerking essentieel om stedelijke programmering te laten slagen. Dat betekent niet dat je het altijd met elkaar eens bent, maar dat op het moment dat je het niet met elkaar eens bent, de afweging naar de stedelijke context brengt en daar de keuzes maakt. In andere woorden, de realisatie van stedelijke regie is voor een belangrijk deel mensenwerk. 

 Onze expertise
Om stedelijke regie in jouw organisatie te realiseren of te versterken, kunnen wij op de volgende manier ondersteunen: 

  • Versterken van ruimtelijk leiderschap om stedelijk te kunnen sturen door het helpen van beslissers om betere keuzes te organiseren en te maken. Een leider die stedelijk stuurt maakt afwegingen binnen zijn eigen domein in relatie tot de stedelijke doelstellingen en ambities. Dit vraagt wat van de wijze waarop je leidinggeeft: immers, hoe ga je om met een bestuurlijke wens die ingaat tegen de bredere stedelijke ambities? Een partner die binnen de grenzen van de kavel redeneert? Hoe zorg je dat de juiste beslissingen door de juiste mensen op de juiste plek worden genomen? We brengen in beeld wat deze werkwijze van leiderschap in jouw organisatie vraagt. En we helpen leiders om zichzelf en de organisatiecontext zo vorm te geven dat zij stedelijk kunnen sturen. 
  • Werken aan de (bestaande) structuur om stedelijk sturen mogelijk te maken. De effectiviteit van stedelijke sturing is sterk afhankelijk van de wijze waarop een organisatie is vormgegeven. Is de wijze waarop jullie de organisatie en de mandaten hebben ingericht toegerust op de doelstellingen van stedelijke sturing? Waar moeten welke besluiten op tafel komen? Wie heeft mandaat? En lopen die lijnen zoals we willen dat ze lopen? Wij helpen antwoord geven op deze vragen, en ondersteunen bij het vormgeven van een structuur die stedelijke sturing ondersteund. 
  • Samen werken aan een instrumentarium voor stedelijke programmering: de vertaling te maken van beleid naar het kader waarmee binnen jouw organisatie stedelijk programmeren kan worden toegepast. Hoe ziet stedelijke programmering er voor jouw gemeente uit? 
  • Versterken van informatielijnen om stedelijk te sturen: hoe zorg je ervoor dat je binnen je interne en externe netwerk de juiste informatiestromen ontwikkeld om de afweging integraal en afgewogen tegen de korte en de lange termijn te maken. 
  • Brug slaan tussen verschillende organisatieonderdelen: stedelijke regie is alleen waardevol als de gemaakte prioritering afgewogen zijn tegen het brede kader van de organisatie. Immers, als er in een ander organisatieonderdeel geen capaciteit is die je wel nodig hebt, kun je nog steeds niet uitvoeren. Maar hoe sla je die brug? En welk type brug past het beste bij jullie vraag? 
  • Stedelijke regie en de politiek: begeleiden van colleges en raadsleden om stedelijke sturing ook in het politiek opdrachtgeverschap te integreren. Wat vraagt stedelijke sturing van bestuurders? En hoe adviseer je een bestuurder goed om te komen van stedelijke afwegingen? 

Waarom kiezen voor Hiemstra & De Vries
Hiemstra en de Vries helpt je om stedelijke sturing praktisch handen en voeten te geven binnen jouw organisatie. Het liefste ontwikkelen wij een blauwdruk over hoe je stedelijke regie & programmeren inricht. Een blauwdruk die te implementeren in alle ruimtelijke- en stedelijke directies en afdelingen in ons land. Helaas. Wij kunnen dit niet en geloven hier niet in.

Een blauwdruk zou geen recht doen aan de diversiteit van de verschillende context in verschillende publieke organisaties. Het zou te kort doen aan de verschillende politiek- bestuurlijke cultuur. En het zou geen recht doen aan de succesvolle manier waarop de afgelopen jaren op zo veel plekken is gewerkt aan de ruimtelijke – en stedelijke ontwikkeling in ons land.

Kortom: het hoeft niet allemaal radicaal anders. Maar we zien wel dat er een aantal elementen zijn die noodzakelijk zijn om in de komende jaren, gegeven de complexiteit én schaarste, succesvol en effectief te blijven werken aan de ontwikkeling van onze provincies, steden en dorpen. Wat ons betreft gaat het dan om: 

  1. Vereenvoudigen van sturing.
  2. Effectiever gebruik maken van informatie (data).
  3. Verstevigen van sturing in leiderschap. 

Wil je een vrijblijvend adviesgesprek inplannen?

Neem contact op met Liz.

Houd onze LinkedIn pagina in de gaten voor updates over stedelijke regie in de publieke sector.

2024 Copyright - Hiemstra & De Vries