Samen succesvol aan de slag met de Omgevingswet: inzichten uit praktijk en wetenschap

Wie het over de fysieke leefomgeving heeft, heeft het eigenlijk meteen over de komst van de Omgevingswet. We zien en horen het voortdurend in de publieke organisaties waar we komen en hebben het er met elkaar ook vaak over. Het opdoen en delen van kennis en inzichten met betrekking tot de Omgevingswet vinden we erg belangrijk. We vroegen studenten bestuurs- en organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht (UU) om ook eens mee te kijken. Zij onderzochten voor ons een aantal gemeentelijke organisaties en schetsten via interviews en documentanalyse een beeld van hoe gemeenteambtenaren en -bestuurders kijken naar de Omgevingswet en wat dit nu én straks vraagt van de organisatie. Hiervoor koppelden ‘onze’ studenten de praktijk aan de wetenschappelijke theorieën over bijvoorbeeld politieke stromingen, beleidsimplementatie, verandering(sbereidheid) en decentralisatie. Zij kwamen hierdoor met een aantal interessante, herkenbare inzichten die ze onlangs met ons deelden.

 
In hun analyse vonden de studenten bijvoorbeeld dat er weinig politieke discussie bestaat over de nut en noodzaak van de Omgevingswet. Echte politieke tegenstellingen verwacht men pas als plannen straks lokaal concreet (moeten) worden en echt scherpe keuzes nodig zijn. Door de ruimte die de Omgevingswet biedt om in te praktijk te ontdekken wat werkt en wat nodig is, is theoretisch sprake van ‘experimentele implementatie’. Zeker gezien de ambiguïteit over de precieze ‘speelruimte’ die de wet in de praktijk geeft. In hoeverre organisaties (voor)bereid zijn om op een andere manier te werken door de komst van de Omgevingswet hangt volgens de studenten nauw samen met het implementatieproces, de organisatiecontext, de veranderingsbereidheid en het adaptatievermogen van medewerkers. Het onderzoek ‘De Omgevingswet: van stadspark tot dakkapel’ draagt voor ons bij aan de overtuiging dat de Omgevingswet de komende tijd vraagt om een andere manier van (samen)werken en ingrijpende organisatieontwikkeling. Dat betekent in de praktijk van publieke organisaties aandacht voor het volgende.
 

Politieke tegenstellingen

In het licht van de Omgevingswet is het belangrijk om politieke tegenstellingen zoveel mogelijk nu al op tafel te krijgen, bijvoorbeeld via de Omgevingsvisie. Op die manier kan politiek en bestuur met de Omgevingswet ook echt (be)sturen vanuit die visie zonder telkens in politieke en sectorale (deel)belangen te blijven hangen. Zo dwing je de hele organisatie om scherp te zijn in de keuzes die er te maken zijn in de belangrijkste maatschappelijke opgaven.
 

Implementatieproces 

Met de Omgevingswet op komst is het slim om letterlijk en figuurlijk een route uit te stippelen van wat is de huidige situatie (op basis van een impactanalyse op de organisatie) naar de gewenste situatie (op basis van de bestuurlijke ambities).
 

Organisatieontwikkeling 

De Omgevingswet geeft legio aanknopingspunten voor organisatieontwikkeling in de richting van omgevingsgericht (van buiten naar binnen), opgavegericht en integraal (samen)werken aan eigentijds omgevingsbeleid en verbeteringen in de fysieke leefomgeving.
 

Verander- en adaptatievermogen 

De komst van de Omgevingswet is een grote operatie die een groot beroep doet op het verander- en adaptatievermogen van mensen. Van omgevingsprofessionals in publieke organisaties worden in het licht van de Omgevingswet andere kennis, expertise en competenties gevraagd. De komende tijd is het aan publieke organisaties om deze omgevingsprofessionals klaar te stomen voor de toekomst.
 

In gesprek 

We zijn de studenten erg dankbaar voor hun bijdrage en blijven met verschillende publieke organisaties in gesprek over de gevolgen van de komst van de Omgevingswet voor hun organisatie. Ook eens doorpraten met ons hierover? Benieuwd naar de stappen die we met verschillende organisaties zetten om de organisatieverandering werkbaar te maken in de praktijk? Neem dan contact met ons op of schrijf je in voor de bijeenkomst – Succesvol aan de slag met de Omgevingswet op donderdag 16 augustus.