Ruimtelijk toekomstkader waterschap: keuzes van vandaag verbinden met toekomstige uitdagingen
Daarom is in de zomer van 2024 gestart met het ontwikkelen van een toekomstkader: een gezamenlijke beeld van de gewenste toekomst met het jaar 2080 of zelfs 2100 als horizon, als ruimtelijk toekomstkader waterschap. Doel is om de keuzes van vandaag te kunnen verbinden met de uitdagingen van morgen: waar zou je bijvoorbeeld liever niet willen bouwen omdat hier in de toekomst problemen met waterbeheer kunnen optreden. Een toekomstkader dat hierbij helpt is een vernieuwend beleidsinstrument. Iets dergelijks kent het waterschap momenteel niet. Het is dus pionieren en uitvinden hoe dat er uit ziet en waar het aan moet voldoen. Hiemstra & De Vries is gevraagd om de eerste stappen op weg naar dit toekomstkader te begeleiden.
Simulatie helpt nadenken over toekomst
Als onderdeel van dit traject hebben we een simulatie ontwikkeld: we zijn met een groep collega’s van AGV een tijdreis gaan maken naar het jaar 2084. Tijdens deze simulatie speelden we dat het watersysteem binnen het AGV-gebied tegen zijn grenzen aanliep. De druk op het watersysteem nam toe. De zeespiegel was in het fictieve scenario gestegen. En de zomers werden steeds droger, maar in 2084 gaat het (na een lange periode van droogte) dagenlang hard regenen. In deze denkoefening komt op dat moment het crisisteam bij elkaar. In de simulatie nemen ze de tijd om even te mijmeren over hoe het zo ver heeft kunnen komen. In deze oefening gingen we met elkaar in gesprek over welke belangrijke keuzes de situatie in 2084 hadden kunnen voorkomen. De oefening hielp om scherp te krijgen hoe dit rampscenario voorkomen kon worden met een ruimtelijk toekomstkader van AGV en welke thema’s in 2025 op agenda moeten staan.
Zorgvuldig proces en vernieuwend beleidsinstrument
Het is best bijzonder dat AGV er bewust voor heeft gekozen om aan de voorkant van de ontwikkeling van het toekomstkader uitgebreid met bestuur en medewerkers in gesprek te gaan. Wat voor een kader hebben ze nodig in hun werk? Wat verwachten ze van zo’n kader? Op basis van een zorgvuldig proces kregen we grip op de eisen aan een dergelijk toekomstkader en de eerste inhoudelijke contouren. Als eerste stap op weg naar een toekomstkader hebben, naast de simulatie hebben interviews, werksessies en desk research Hiemstra & De Vries geholpen om AGV te kunnen adviseren. Het hielp om een beeld te krijgen van hoe een dergelijk kader gebruikt kan gaan worden en welke eisen daaraan gesteld worden door de gebruikers. Zo kwamen we samen tot de contouren van wat een toekomstkader is en hoe het kan gaan werken voor AGV.
Conclusie was dat het een instrument moet zijn dat bruikbaar is om het gesprek aan de ruimtelijke tafels goed te kunnen voeren. Een gezamenlijke taal voor het handelen van AGV nu en richting de toekomst is belangrijk. Dit is een basis voor concrete vertaling naar het dagelijks werk van strateeg tot uitvoering. Kortom, het biedt een koers voor de lange termijn die houvast biedt op de korte termijn.
Gedeeld beeld voor ruimtelijk toekomstkader waterschap
Opbrengst van het traject is dat er nu een scherp beeld van het ruimtelijk toekomstkader is. Er is een betekenisvolle eerste stap is gezet: er is een gedeeld beeld en gezamenlijke taal van waar ze aan moeten gaan werken, hoe het er uit moet zien en waar het over moet gaan. Het gesprek is gestart en meerdere collega’s zijn aan de voorkant actief betrokken. Het zorgt voor een vliegende start van de volgende fase, waarin daadwerkelijk een toekomstkader wordt uitgewerkt. Daarmee is AGV een pionier die straks een instrument in handen heeft waarmee het klaar is voor de toekomst.
Werken aan wendbare strategie
Binnen Hiemstra & De Vries werken we op verschillende manieren en in verschillende trajecten aan strategievorming. Het project voor het waterschap AGV is daar een voorbeeld van. Wij definiëren strategieontwikkeling en -realisatie als een continu proces waardoor mensen samenhangende keuzes maken met als doel om een succesvollere toekomst te realiseren. In onze visie is dit een doorlopend proces waar alle publieke organisaties eigenlijk continu aan moeten werken. We zien het als een continue proces waarin, vaak gelijktijdig, drie activiteiten plaats vinden.
Activiteiten die betrekking hebben op het verkennen van de toekomst. Met verschillende methodieken proberen we met onze opdrachtgevers meer zicht te krijgen op de toekomst(en) en de impact daarvan op de organisatie of samenleving. Zoals we bij AGV hebben gedaan door middel van de tijdreis die we hebben gemaakt naar 2084.
De tweede set aan activiteiten gaat over de creatie van een perspectief waar we naartoe werken en om na te denken hoe daar te komen: wat zijn de redeneringen hoe we die gewenste situatie denken te bereiken? Ook dat hebben we bij AGV aangeraakt door te bepalen wat voor soort strategisch visiedocument de praktijk daadwerkelijk helpt.
De derde activiteit, die wat ons betreft cruciaal is, is dat denken én doen tegelijkertijd. Niet in een lineair proces alles uitdenken en dan een uitvoeringsagenda gaan uitrollen, maar meteen stappen zetten: in lijn met de strategie (eerste) betekenisvolle dingen doen. Door stappen te zetten en daarvan te leren, wordt de strategische logica scherper. Zo zorgt wendbare strategieontwikkeling en – realisatie ervoor dat de kans op de creatie van een succesvolle toekomst zo groot mogelijk is.
