Hoe raakt netcongestie ambities en wat kunnen we zélf doen?
Eind 2024 werd in heel Zuid-Holland netcongestie afgekondigd, waaronder in gemeente Krimpenerwaard. Sindsdien kunnen er geen nieuwe grootaansluitingen meer worden aangevraagd en zijn wijzigingen in bestaande grootverbruikcontracten niet of beperkt mogelijk. De gemeente Krimpenerwaard realiseerde zich dat het essentieel was om scherp te krijgen welke gevolgen dit kón hebben voor onder meer lokale bedrijvigheid, nieuw uit te geven bedrijventerrein, duurzaamheidsambities en voorzieningen bij woningbouw. Er was niet alleen behoefte aan inzicht in de impact, maar vooral in wat dit nu precies voor de gemeente betekende.
In de praktijk bleek het impactbeeld nog vrij onvolledig: wat is de impact per beleidsterrein, waar zitten afhankelijkheden (ook tussen beleidsterreinen), en welke keuzes worden daardoor urgenter? En: hoe kom je, met beperkte capaciteit, van “we zien dat het speelt” naar een gedragen beeld en daarop een eerste aanpak met handelingsperspectief? Daarom vroeg de gemeente Hiemstra & De Vries om (1) de impact van netcongestie in kaart te brengen en (2) te komen tot een eerste, passende aanpak.
Netcongestie gemeente aanpak: redeneren vanuit de eigen invloedssfeer
Netcongestie is een integraal vraagstuk: collega’s uit woningbouw, mobiliteit, ruimtelijke ontwikkeling, duurzaamheid, vastgoed, en sociale thema’s kijken er allemaal met een eigen ‘bril’ naar. Het is daarmee ook voor een belangrijk deel een samenwerkingsvraagstuk. In Krimpenerwaard gingen we daarom ook aan de slag met een kernteam uit verschillende organisatieonderdelen om een gezamenlijk beeld te krijgen van de impact én het handelingsperspectief, passend bij de organisatie.
We werkten in twee stappen:
Stap 1 – Impactanalyse: inventarisatie impact op doelen en ambities
Samen met collega’s uit relevante domeinen brachten we in beeld hoe de (huidige en toekomstige) netsituatie gemeentelijke doelen kan beïnvloeden. De analyse is opgezet als bruikbaar product voor zowel organisatie als bestuur:
- om het belang en de randvoorwaarden bestuurlijk te kunnen agenderen;
- om bewustwording en betrokkenheid binnen de organisatie te versterken;
- en om inzicht te geven in de invloed van netcongestie op (geplande en geambieerde) ruimtelijke ontwikkelingen, zodat realistische afwegingen voor programmering en uitvoering mogelijk worden.
Stap 2 – Plan van aanpak: van inzicht naar actie
Op basis van de impactanalyse vertaalden we knelpunten en afhankelijkheden naar concreet handelingsperspectief, prioriteiten en vervolgstappen. Daarbij stond steeds de vraag centraal: wat kan de gemeente zelf doen, en waar is samenwerking noodzakelijk (netbeheerder, regio, provincie, Rijk en partners in de stad)?
Omdat het vraagstuk lang blijft spelen en in de tijd verandert, en kaders zoals het ACM-prioriteringskader kunnen doorwerken in keuzes en urgenties, is ook nadrukkelijk gekeken naar duurzaam organiseren: hoe borg je eigenaarschap, ritme en flexibiliteit (zodat de organisatie snel kan schakelen bij nieuwe ontwikkelingen)?
In het plan van aanpak zijn activiteiten geordend langs vijf samenhangende “bouwstenen”:
- Uitbreiding e-infra – wat vraagt faciliteren en afstemmen richting partners die netverzwaring realiseren?
- Slim samenwerken – hoe organiseren we samenwerking binnen de organisatie én met externe partners?
- Omgaan met schaarste – welke alternatieven en spelregels hanteren we als capaciteit schaars is?
- Strategische vraagstukken – welke keuzes vragen bestuurlijke weging (nu en later)?
- Beter benutten – welke acties helpen om capaciteit slimmer te gebruiken en afhankelijkheden te verkleinen?
Waar nodig is de netbeheerder aangehaakt om actuele informatie te benutten en risico’s/afhankelijkheden scherp te krijgen. Ook is de regionale context meegenomen: netontwikkeling en afstemming via trajecten zoals het PMIEK zijn relevant omdat keuzes en uitbreidingen niet ophouden bij de gemeentegrens.
Van overzicht naar een gedragen netcongestie gemeente aanpak
De opbrengst van deze twee stappen is drieledig:
- Overzicht en bestuurlijke duiding: een helder beeld van waar netcongestie raakt, welke doelen onder druk kunnen komen te staan en waar blinde vlekken of afhankelijkheden zitten – bruikbaar in gesprek met bestuur én collega’s.
- Een bondig en gedragen plan van aanpak: met concrete activiteiten, scherpte op de eigen invloedssfeer, richting voor strategische samenwerking en handvatten om het thema duurzaam en flexibel te organiseren.
- Een gedragen aanpak met een capabel kernteam: en een multidisciplinair team die eigenaarschap voelt over het onderwerp en de capaciteit heeft om de organisatie mee te nemen in de te nemen stappen én kan inspelen op nieuwe vraagstukken.
Daarmee kan de gemeente gericht starten: niet alleen “weten dat het speelt”, maar weten waar het speelt, wat prioriteit heeft en hoe je het als organisatie oppakt.
Energie meer sturende rol?
Netcongestie laat ook iets groters zien: energie en fysieke ontwikkeling moeten meer hand in hand worden gepland. Niet alleen ontwikkelen op basis van behoefte, maar óók op basis van (toekomstige) beschikbaarheid in het energiesysteem. Een logische vervolgstap is daarom om energie een meer sturende rol te geven in ruimtelijke afwegingen: welke ontwikkelingen passen waar, onder welke randvoorwaarden, en hoe maak je daarin tijdig slimme keuzes?
