Pleidooi voor enkelvoudige sturing in de publieke sector

Ik zie steeds vaker dat er meervoudige sturing plaatsvindt in publieke organisaties. Daarmee bedoel ik dat er meerdere opdrachtgevers zijn voor één en dezelfde opdrachtnemer. En dat werkt niet. Sterker nog het verhoogt ervaren werkdruk en het vermindert de kwaliteit van (bestuurlijke) besluitvorming. Dit is dus een pleidooi om de hygiëne van enkelvoudige sturing belangrijk te maken.

Enkelvoudige sturing betekent dat er altíjd sprake is van één opdrachtgever en één opdrachtnemer per opdracht. Dit is één van de fundamentele principes van opdrachtgericht samenwerken (OGSW) Waarom is deze enkelvoudige sturing zo belangrijk, vooral in complexe sturingsomgevingen zoals de publieke sector?

Het belang van focus en duidelijkheid

Om te zorgen dat professionals hun ervaring, kennis en creativiteit maximaal kwijt kunnen is sturing nodig. Dat lijkt een paradox maar dat is het niet. In overheidsorganisaties lopen meerdere sturingslijnen tegelijkertijd (lijn, opgavegericht, programmatisch, gebiedsgericht). Dat is nu eenmaal zo en het dient ook werkelijk een doel. Dat vraagt extra aandacht voor een heldere ordening van sturing en besluitvorming. Enkelvoudige sturing werkt als een buffer tegen te veel complexiteit, doordat het duidelijke beslissingslijnen biedt zonder dat de organisatie verzandt in onnodige lagen van toezicht en besluitvorming.

Hoe beter leiders doordenken hoe de sturing enkelvoudig is geordend – wie besluit wanneer en waar, wie stemt af met wie en hoe zorgen we voor heldere opdrachtverstrekking en sterk opdrachtnemerschap – hoe sterker de organisatie presteert.

De reactie die ik vaak krijg is dat dat helemaal niet kan: enkelvoudige sturing. Want er moeten altijd meerdere partners met meerdere belangen worden gehoord. Er is altijd een ambtelijke en een bestuurlijke component in het werk. Budget en capaciteit zit in de lijn en daarom kan een programmamanager daar nooit over beslissen. Het MT (bestaande uit lijnmanagement) heeft een besluitvormende rol en niet de opgaveregisseur. En naast deze argumenten wemelt het van stuur- en klankbordgroepen die richting een projectleider verschillende opdrachten geven. De kunst is te doorzien dat dit allemaal afleiding is om de heldere ordening niet aan te brengen.

Een stuurgroep helpt de opdrachtgever in het opdrachtgeverschap. In de stuurgroep wordt afgewogen, geconfronteerd tussen belanghebbenden zodat de opdrachtgever een heldere opdracht kan verstrekken. Je hebt het bestuurlijke opdrachtgeverschap vanuit collegiaal bestuur (wat-vraag, welk maatschappelijk effect) en de ambtelijke eindverantwoordelijkheid. Een opgavemanager is in de sturingshiërarchie eigenlijk gelijk aan een afdelingshoofd of directeur (alleen wordt dit zelden zo scherp geregeld). Kortom enkelvoudige sturing is nodig voor ruimte voor professionaliteit, effectief en efficiënt werken maar vraagt ook om heldere ordeningsprincipes en -afspraken.

En daar zit de essentie. Die heldere ordening in sturing, besluitvorming en afstemming wordt vaak niet aangebracht. Dat gaat vaak over het ongemakkelijke besluit nemen over rollen, taken en verantwoordelijkheden. Bestaande privileges niet ter discussie willen stellen. Mijn ervaring is wanneer dat wél gebeurt, de organisatie direct beter gaat functioneren en mensen meer ruimte voelen om te presteren. Wij noemen dit alles het werken langs de principes van het opdrachtgericht samenwerken. Lees meer over onze training Opdrachtgericht Samenwerken.