Op zoek naar een handleiding voor beter omgevingsbeleid

Veel gemeenten hebben een enorme berg aan beleid voor de leefomgeving. Van woonbeleid en natuurbeleid tot gebiedsvisies en specifiek beleid voor bijvoorbeeld winkelstraten. En die berg groeit. Veel gemeenten werken aan een woonzorgvisie, een omgevingsvisie of een beleid rond cultuurhistorie. Het helpt de uitvoeringskracht niet vooruit. Kan dat niet anders? En bovenal: kunnen we beter beleid maken? Daarmee bedoelen we beleid dat uitvoerbaar is, consequent is en niet botst met ander bestaand beleid. Dat helpt om van visie naar uitvoering te komen, met beleid dat niet in een la ligt, in een proces dat continu aandacht krijgt. Klinkt nogal ambitieus, maar aangejaagd door de Omgevingswet zijn veel gemeenten bezig om meer samenhang te krijgen in hun beleid. Maar hoe doe je dat, samenhang aanbrengen? Waar begin je? En hoe zorg je ervoor dat hier continu aandacht voor is binnen je organisatie? Een handreiking hiervoor ontbreekt.  

Het is een onderschoven kindje in de implementatie van de Omgevingswet: samenhang aanbrengen in omgevingsbeleid. En toch is het van belang om hier als publieke organisatie aandacht aan te besteden. Want de realiteit is complexer geworden: er zijn steeds meer vraagstukken in het fysieke domein die gelijktijdig opgepakt worden, met meer partners waar je aan verschillende tafels mee praat en met keuze uit diverse beleidsinstrumenten om beoogde doelen te bereiken. De uitdaging is om alle instrumenten van het omgevingsbeleid slim te combineren en goed op elkaar te laten aansluiten. Doe je dat niet, dan bestaat het risico dat beleid in de praktijk helemaal niet uitvoerbaar is. Of dat het beleid wel uitvoerbaar is, maar dat de oplossing in het ene domein het probleem in een ander domein vergroot 

Op 31 oktober wisselden de gemeente Leiden, Rotterdam, Apeldoorn, Zwolle en Amersfoort ervaringen, dilemma’s en succesfactoren uit. Het werd een gesprek dat nog lang niet af is. Alle aanwezige gemeenten worstelen met vergelijkbare vragen, vanuit de behoefte meer inzicht én concrete handvatten te krijgen om meer samenhang in omgevingsbeleid aan te brengen. Samen kwamen we tot de conclusie dat er veel ingrediënten zijn die hierbij kunnen helpen. De volgende drie vielen ons op. 

1. Nieuwe rollen

Het sturen op samenhang is niet iets wat je er als ambtenaar even ‘bij’ doet. Het vraagt om een duidelijke opdracht en stevige randvoorwaarden om hieraan te werken. Wat ons opviel is dat bij de gemeenten hier ook nieuwe rollen ontstaan, die we nu nog niet kennen en daardoor niet vanzelfsprekend in elk functiehuis van gemeenten zijn opgenomen. Zo heeft Rotterdam een kenniscoördinator en een trekker bouwplaats beleid, werken Apeldoorn en Zwolle met hoeders van de omgevingsvisie en heeft Amersfoort een voorzitter van het beleidshuis. Ook bleek er behoefte aan een beleidsopruimer die zorgt dat verouderd beleid ook formeel wordt ingetrokken. Allemaal inspirerende voorbeelden van nieuwe rollen met specifieke opdrachten en bijbehorende taken, om meer samenhang in het omgevingsbeleid te creëren. In vacatureteksten zullen we de komende periode dus wel eens hele andere functieomschrijvingen tegen kunnen komen.

2. Integrale overlegtafels

Samenhang aanbrengen doe je per definitie samen. Voor alle gemeenten – maar zeker voor grote en middelgrote gemeenten – geldt dat verschillende mensen met verschillende expertises aan verschillende beleids- en uitvoeringsprocessen werken. Om samenhang aan te brengen is het daarom cruciaal om integraal overleg en afstemming te organiseren. Bij voorkeur gedurende de hele beleidscyclus. In Rotterdam en Amersfoort doen ze dat vanuit een omgevingskamer: een adviserend orgaan waar beleidsmakers integraal advies krijgen vanuit beleid én uitvoering. In Apeldoorn hebben ze een strategisch platform: ook een adviserend orgaan, maar waar naast inhoudelijk adviseurs ook beslissers aan tafel zitten. En in Leiden is het integrale MT verantwoordelijk voor de kwaliteit van het omgevingsbeleid en krijgen beleidsmakers daarnaast praktische ondersteuning voor het vormgeven van fasedocumenten en processtappen.  

3. Een uitgewerkt beleidsproces 

We kennen allemaal de beleidscyclus van de Omgevingswet. Theoretisch geen speld tussen te krijgen. Maar hoe werk je dit uit in de praktijk? Er is geen handleiding voor het opzetten en in beweging houden van deze cyclus in de praktijk. Daarom zoeken gemeenten naar een eigen manier die passend is. Leiden vertelde over hun Leidse Aanpak als uitwerking van de beleidscyclus, waar de focus ligt op beleidsontwikkeling en beleidsdoorontwikkeling. De aanpak heeft als doel om het beleidsproces meer voorspelbaar te maken en de kwaliteit van het beleidsproces én -product te verbeteren. Leids beleid ontwikkelt zich op deze manier gefaseerd aan de hand van concrete stappen en tussenproducten met beslismomenten. Rotterdam werkt met een vergelijkbare aanpak. Zij werken met vier fasen waarin elke fase wordt afgesloten met een beslismoment, dat tevens het startpunt is voor de volgende fase. ‘Vier principes voor goed omgevingsbeleid’ liggen hieraan ten grondslag: het beleid moet adaptief, uitvoerbaar, integrerend en omgevingsbewust zijn. Waar we geen eenduidig antwoord op konden formuleren, was de vraag of je het doorlopen van de beleidscyclus verplicht moet maken voor alle beleidsmakers – inclusief alle stappen, tussenproducten, overlegstructuren en beslismomenten die hierbij horen. Of is het beter om een werkwijze te introduceren die je niet verplicht stelt, maar als ondersteuning aanbiedt voor beleidsmakers? 

Op weg naar een handleiding voor samenhang in omgevingsbeleid?  

Wij geloven erin dat meer samenhang in omgevingsbeleid leidt tot meer maatschappelijke impact in de praktijk. De gemeenten waarmee wij spraken, lijken hierin voor de troepen uit te lopen. Zij zetten vergelijkbare stappen. Hun ervaringen zijn positief en daarmee is hun aanpak voor veel meer gemeenten relevant. Maar ook zij geven aan dat er nog veel werk te doen is. Bijvoorbeeld hoe monitoring en evaluatie beter georganiseerd kan worden en ingebracht kan worden in nieuw beleid. Zouden we dit proces kunnen versnellen en opschalen? Wat nou als er een handleiding zou zijn die gemeenten hiermee op weg kan helpen? Met aandacht voor onder andere het inzetten van nieuwe rollen, opzetten van integrale overlegtafels en organiseren van de beleidscyclus in je eigen organisatie? Gemeenten die met vergelijkbare vragen worstelen, hoeven dan het wiel niet helemaal zelf opnieuw uit te vinden.  

Tijdens de bijeenkomst werd initiatief genomen om binnenkort met elkaar verder te praten. Wil je daarbij aansluiten? Laat het ons weten! 

Wil je doorpraten?

Neem contact op met Jeroen.

  • 06-15414865

Actuele berichten Kennis & Inzicht

Bekijke alle berichten
arrow_forward
arrow_back

2024 Copyright - Hiemstra & De Vries