Een versnipperd financieel landschap: wisselende strategische keuzes door gemeenten

Het BDO-Benchmark Nederlandse Gemeenten 2025 benadrukt hoe divers de financiële situaties van gemeente zijn – van overschotten tot tekorten – en hoe verschillend gemeenten hierop reageren. Deze situatie vraagt niet alleen om inzicht in de cijfers, maar vooral om strategische keuzes en daadkrachtig leiderschap.

Een herkenbaar beeld

Uit het onderzoek van BDO blijkt dat gemeenten vaak terugvallen op kortetermijnmaatregelen (veelal taakstellingen). De vaak genoemde kaasschaafmethode. Hoewel deze taakstellingen snel resultaat opleveren, valt ons op dat ze veelal een structurele visie missen; wat is de toekomstgerichte gedachte achter deze keuzes?

Als ik hier even op inzoom: een opvallende conclusie uit het rapport is de focus op de balans tussen taken en middelen. Zo worstelt de gemeente Rotterdam met het uitbreiden van haar sociale woningvoorraad, terwijl ze tegelijkertijd beperkte uitvoeringscapaciteit heeft vanwege personeelstekorten. Rotterdam geeft wat ons betreft het goede voorbeeld. Ze kiezen er in de Maasstad voor om prioriteit te geven aan een aantal strategische projecten die zowel maatschappelijk als financieel de meeste impact hebben. Helder voor de samenleving én richtinggevend voor de organisatie.

Een andere belangrijke les die het BDO rapport ons leert is het belang van goede samenwerking tussen gemeenten en het Rijk. Dat wisten we natuurlijk al. Wij weten dat interbestuurlijke samenwerking kan zorgen voor efficiëntere oplossingen en meer draagvlak, mits deze goed georganiseerd is. Maar het effectief koppelen van de lange termijn focus van het Rijk en de uitvoeringskracht van gemeenten wordt in dit rapport nog eens krachtig onderstreept. Hoewel dit altijd iets van de lange adem is, is onze oproep: zet hier nu alvast op in.

Raakvlakken met strategische keuzes

Gemeenten staan voor de uitdaging om strategische prioriteiten te ontwikkelen die verder reiken dan louter financiële overwegingen. Dit vraagt wat ons betreft focus op de volgende twee punten:

1. Heldere keuzes maken: het ontwikkelen van een afwegingskader die financiën en beleid op een transparante manier verbindt. Een voorbeeld hiervan is het integrale kader dat door de gemeente Amersfoort (zoals beschreven in het BDO-rapport) is ontwikkeld. Dit kader weegt zowel financiële impact als sociale waarde mee, wat de gemeenteraad heeft geholpen om prioriteiten helder te stellen en breed draagvlak te creëren.
2. Sturingskracht versterken: het richten van middelen en capaciteit op wat maatschappelijke en beleidsmatige impact heeft, met duidelijke richtlijnen voor effectiviteit. Het matchen van ambities aan de beschikbare capaciteit in organisaties is de kern van effectieve sturing. Het opstellen van heldere criteria helpt hierbij.

De volgende stap

Hiemstra & De Vries ondersteunt gemeenten in het versterken van hun strategische focus en het concreet vertalen in slimme acties. Wil je meer weten over hoe jouw gemeente deze uitdagingen kan aanpakken? Neem contact met ons op. Meer informatie over onze dienstverlening rondom waardegedreven bezuinigen vind je hier.